أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

171

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

عكرمه از بن عبّاس روايت كرد كه : صفيّه بنت حيّى « 1 » اخطب بشكايت پيش رسول آمد و گفت : يا رسول اللّه زنان تو مرا عيب مىكنند و مىگويند : يا يهوديّة بنت يهوديّين ، اى جهود دختر دو جهود « 2 » گفت : تو ايشان را بايستى گفتن كه : پدر من هارون است و عمّ من موسى و شوهرم محمّد ، خداى تعالى اين آيت فرستاد [ وَ لا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ ] خويشتن را عيب مكنيد يعنى شما همه از يك اصليد و از يك ملّت و بمنزلت يك نفس‌ايد چنان كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : المؤمنون كنفس واحدة « 3 » « لمز » عيب باشد در پيش روى و « همز » در غيبت ؛ و يكديگر را بلقب بد مخوانيد « 4 » حسن گفت : جهودان و ترسايان ايمان آوردندى بعد از اسلام ايشان را گفتندى : يا يهودىّ ، يا نصرانىّ ، خداى تعالى ايشان را ازين نهى كرد عبد اللّه عبّاس گفت : اين چنان بود كه مردى كارى بد كردى آنگه از آن توبه كردى او را به آن « 5 » سرزنش كردندى كه تو چنين كردى خداى تعالى اين آيت فرستاد و ازين نهى كرد و از القاب نيكو نهى نيست ؛ بيانش : [ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمانِ ] بدنامى است فسق بعد از ايمان يعنى مرد را پس از ايمان « كافر » مخوانيد و بعد از آن كه از گناه توبه كرده باشد « فاسق » مگوئيد و هر كه ازين توبه نكند او از جملهء ظالمان باشد . [ سوره الحجرات ( 49 ) : آيه 12 ] يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ ( 12 )

--> ( 1 ) - زبيدى در تاج العروس در مستدرك مادّة « ح ى ى » گفته : « و سمّوا حييّا كسمىّ منهم حيّى بن أخطب و غيره و بنو حيّى قبيلة » . ( 2 ) - كذا در نسخهء قديم و ليكن در بعضى نسخ و همچنين در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : يا يهوديّة بنت يهود - اى جهود جهود زاده » . ( 3 ) - اين مضمون بعبارات مختلفه و طرق كثيره در روايات پيغمبر ( ص ) و ائمه ( ع ) وارد شده است و سعدى از اين اخبار برداشته است اين قول خود را : « بنى آدم اعضاى يكديگرند * كه در آفرينش ز يك جوهرند » . ( 4 ) - در بعضى نسخ اين تفسير و تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « نخوانيد » . ( 5 ) - كذا در نسخ تفسير ابو الفتوح ( ره ) و نسخ اين تفسير ليكن در نسخهء قديم : از آن » .